Terugblik op geleende tijd

Het Leen werd een bos

30 000 jaar geleden stonden in dit gebied geen bomen. Het landschap was vergelijkbaar met de huidige toendra: een schraal landschap met hier en daar wat kruiden of lage struiken. Het was koud en droog, er heerste een ijstijd. Door de Vlaamse Vallei stroomde een breed vertakt rivierstelsel van zuid naar noord. De rivieren stroomden traag en vormden een kluwen van vertakkingen en zijarmen, doordat de massa's puin die ze meevoerden de loop van het water stremden. Door de aanhoudende noordenwind werd zand aangevoerd en afgezet in een gebied tussen de kust en de Kempen.

15 000 jaar geleden, was het einde van de ijstijd. De zandafzetting heeft geleid tot een ware dam op de rivieren van de Vlaamse Vallei. Die dam strekte zich uit tussen het huidige Maldegem en Stekene. Ten zuiden van de dam ontstonden moerassen en meren. Door het zachte, natte klimaat groeiden daar al snel de eerste berken en dennen: Het Leen werd een bos.

Een bos werd Het Leen

1 500 jaar geleden ontstonden de eerste woonkernen in deze omgeving. Zo stichtte een zeker Sumar zijn verblijfplaats 'Sumaringahem', die later Zomergem zou genoemd worden. 500 jaar later was er sprake van de stad Eeklo, genoemd naar de moerasbossen waar op drogere plekken eiken groeiden: een eikenloo. Nog een goede 200 jaar later, rond 1250 was er sprake van Waarschoot. Een 'Schoot' is een zandige verhoging in een moeras. Zomergem, Waarschoot en Eeklo zijn de drie gemeenten die elk een deel van het huidige domein Het Leen herbergen op hun grondgebied.

In de stadskeur van Eeklo - die opgesteld werd door Johanna van Constantinopel - is sprake van een Zoutweg. Deze weg, de vermoedelijke voorloper van de Gentsesteenweg, is nog steeds zichtbaar in het bos.

Graaf Gwijde van Dampierre bezat rond 1250 heel wat bossen in deze streek. Een deel daarvan schonk hij als leengoed aan een Heer Van Steenhuize, en via zijn dochter werd het leengoed eigendom van de familie van Spiere. Tot in de 18de eeuw werd over het gebied gesproken met de naam Het Leen-Spiersbos: een bos werd Het Leen.

Enkele jaartallen

1303 : De kloosterlingen van het Brugse Sint-Janhospitaal richtten de hoeve Altena op. Van daaruit werd eerst turf ontgonnen en werden later de bossen in de buurt beheerd.

1331: Wouter van Brakel beheerde grote stukken van het huidige Leen. Zijn uitvalsbasis 'Goed ten Brakel' lag aan de rand van de Westmoer, nu Het Leen.

1453: Het Leen werd bejaagd door Hertog Filips De Goede. Zowel Wolven, Wilde zwijnen als roversbenden maakten de bossen onveilig.

1500: Keizer Karel V werd geboren. Volgens een legende zou hij geboren zijn in een koets onderweg van Eeklo naar Gent. Misschien zag de Keizer wel het levenslicht ergens langs de Oude Zoutweg …

1566: Godsdiensttroebelen!  Belangrijke bosgebieden van kloosters en abdijen werden aangeslagen en verkocht. De bossen in de Westmoer vormden een unieke schuilplaats voor de bosgeuzen.

1790: Tijdens de Franse Revolutie werden kloostereigendommen verkocht aan privé-personen, ook Het Leen hoorde daarbij.

1830: De eerste Industriële revolutie: er ontstond kleinschalige houtverwerkende industrie in de buurt van Het Leen.

1934: Dhr. Lataire uit Eeklo liet op het grondgebied van Waarschoot een vijver uitgraven die hij vier jaar lang uitbaatte als zwemvijver. Het water werd gefilterd volgens een geavanceerd systeem met een dieselpomp en voor het koelen van de frisdranken werd ijs uit de Eeklose brouwerij Kruger aangebracht. Het zwembad was bekend tot in Gent. Zo kwam ook de Royal Ghent Swimming Club hier deelnemen aan zwemwedstrijden.

Sporen van sporen

Vanaf 1938 werd Het Leen een militair munitiedepot. De betonbanen, de strakke gebouwen en de rechthoekige vijvers in het domein getuigen nu nog steeds van dit gewapend verleden. De munitie werd aangevoerd met treinen en in het domein verspreid over 178 opslagplaatsen. Deze opslagplaatsen stonden langs de 18 km betonpaden die zich in het bos uitstrekken. Om bij een eventuele ontploffing de schade te beperken, werd een deel van de opslagplaatsen omgeven door een aarden wal, een merloen. Het zand hiervoor werd ter plekke gewonnen, met als resultaat de vele vijvers in het domein. Van de treinsporen zijn nu enkel nog sporen zichtbaar. Het traject kan je nog volgen als onverhard pad in het domein.

Een provinciaal domein voor iedereen

In 1972 werd de militaire bezetting van het bos opgeheven. Het ministerie van Defensie bood het gebied van zo'n 150 ha. te koop aan. Voor het domein een definitieve bestemming kreeg, broeiden er wilde plannen over het gebied. Zo was er een voorstel om er een vakantiepark van te maken. Hiervoor zou de bestaande militaire accommodatie gebruikt kunnen worden. Er ontstond hevig protest van milieugroeperingen die de grote ecologische waarde van het gebied wilden beschermen.

Uiteindelijk kocht het Oost-Vlaamse provinciebestuur het gebied aan. Het grootste deel van de munitiegebouwtjes ging onder de sloophamer en op de vrijgekomen ruimte kreeg het bos weer vrij spel. In 1973 mochten de eerste bezoekers komen genieten van de natuur en de rust van deze groene oase in de provincie.
Waar mogelijk worden aanpalende stukken groen aangekocht en ondertussen is de oppervlakte van het domein al meer dan 260 ha.